recenzje / ESEJE

I to ma być liryka? [fragmenty]

Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego o poezji Justyny Bargielskiej.

Okladka__China_shipping Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Gdyby Kurt Vonnegut pisał wiersze, nazywałby się Justyna Bargielska. W pierwszym tomiku jeszcze się starała o to, żeby nie podpaść konwencjom i żeby przypadkiem nie doszło do rozregulowania zmysłów, rozstroju władz sądzenia, rozbicia hierarchii ważności postrzeżeń, przemyśleń i zasad. Przy drugim pomyślała sobie: „a dlaczego nie?”, i tak powstał tomik China Shipping. Brnąc przez jego zagadki i kieszonkowe przepaście, pomyślałem: „Gdyby Kurt Vonnegut pisał wiersze, mieszkałby w Warszawie”, i znowu odczułem tę wielką ulgę, jaka towarzyszy mi przy lekturze tomików niektórych współczesnych poetów. Do niczego nie jestem zobowiązany, oto proponuje mi się dwa kwadranse odlotu!

Zwykło się zbywać takie wiersze prychnięciem „gra słów” i lokować je po stronie estetycznych zabawek i jakichś ekstatycznych upojeń dla snobów, co mnie zaczyna dziwić, bo prawdę powiedziawszy, każda poezja jest grą słów. Tylko po co te słowa grają i dla kogo? Gdy czytasz taki tomik jak ten, momentalnie czujesz, że dla ciebie. I żebyś się pośmiał. Zadziwił sprawnością, ekspresją, feerią, pomysłowością, głupotą świata i jego nieskończonymi obszarami, których nie są w stanie oddać żadne słowa. Więc po jednej stronie jest świat, a po drugiej słowa, na przecięciu lub przełęczy zaś działają tacy samotni wędrowcy, jak Andrzej Sosnowski czy Justyna Bargielska. Układają długie utwory muzyczne, a w roli dźwięków występują słowa. I gdy się na chwilę zapomni o ich znaczeniu, to wszystko jest w porządku, lecz gdy się jednak nie zapomni, to zaczynają się komplikacje. Bo jakiś pies znaczeń we mnie, wojownik stanowienia domaga się motywacji i konkluzji, opowieści przylegającej do świata, pomagającej żyć i rozumieć, a ja nie mogę zamknąć mu gęby byle kagańcem w rodzaju „uspokój się, to przecież zabawa jest, gra słów i sztuka dla sztuki, idioto”.

„Czy wyjaśnieniem mogą być światy równoległe albo sprytna / gra luster?”. Pytanie z wiersza „Hale Faelbetu” trafia w sedno moich rozterek. A właściwie nie moich, tylko przeciętnego czytelnika. Jakiego przeciętnego czytelnika? Skąd przeciętny czytelnik może mieć dostęp do wydanego w niewielkim nakładzie bibelotu, dedykowanego „wyspindranemu żółwiowi”? Nie ukrywaj się za wyimaginowanym przeciętnym czytelnikiem, bo czytelnikiem jesteś z krwi i kości, mów we własnym imieniu i skończ z tym żałosnym ocieractwem. A co do bibelotu, no rzeczywiście, to nie jest zwykły tomik, rozsypująca się broszurka wydana nakładem zadłużonej biblioteki gminnej. To książka poetycka w pełnym (i jeszcze dodatkowym) tego słowa znaczeniu. Z mnóstwem poetyckich ilustracji. I jak chcą niektórzy, w tych zdjęciach i kolażach, a właściwie na ich styku i we wzajemnych iskrzeniach, jest więcej poezji niż w wierszach. Moim zdaniem, poezja kręci się gdzieś w pobliżu i tekstów, i zdjęć czy rysunków. Bierze się z gry, jaka spontanicznie powstaje miedzy wierszami Bargielskiej a kolażami Jarka Łukaszewicza (poety publikującego jedynie w Internecie). Dlatego tak trudno o słowo końcowe, o podsumowanie procesu lektury, procesu oglądania wierszy i czytania ilustracji. I jedno, i drugie jest nie z tego świata odbiorczych przyzwyczajeń, tworząc przestrzeń obłaskawionych niedorzeczności i obrzydliwości. Wszystko w tej przestrzeni jest możliwe, każdy każdego może obsikać bądź wypowiedzieć bardzo ważne i mądre słowa, w czytelniku zaś wyzwala się narkotyczne przyzwolenie na potęgującą się dziwność. Ten świat budowany jest na absurdzie, lecz w ten sposób, że problematyzuje się absurd i jego granice, daje nam się do przemyślenia jego absurdalność. – A może taka jest moja prawda – oto pytanie szeptane w każdym wierszu – i wypadałoby w nią uwierzyć, żeby poważnie potraktować to, co mam do powiedzenia?

Prawda, absurd, wiara – dokąd nas zaprowadzą zwyczajowe formułki towarzyszące czytaniu? W tym przypadku donikąd. Jakoś trudno wysłowić niewysłowioną radość czytania zwykłych bzdur ładnie ułożonych w rządki. Tak ładnie i zmyślnie, że aż wydają się niezwykłe, urocze, magiczne. Gdy zawodzi rozum i jego wyrachowane procedury, pojawia się ratunkowe słowo „magia” i można się już uspokoić, odetchnąć. Tylko że Justyna Bargielska nie daje odetchnąć. Uatrakcyjnia narracje i porządkuje rzekome bzdury do tego stopnia, że wydają się logiczne i sensowne, nawet zaczynamy podejrzewać je o racjonalność. Wystarczy więc słownik i reguły gramatyczne, by coś uruchomić, dopuścić do transferu skojarzeń, a nawet drobnych uniesień. Podrażnić wyobraźnię, a potem wciągnąć w grę, zauroczyć i położyć do łóżka, szepcząc z offu coś magicznego na dobranoc.

Justyna Radczyńska, autorka właśnie wydanego tomiku „nawet”, znalazła o wiele zgrabniejszą formułę. To, co określiłem wyżej jako „zwykłe bzdury ładnie ułożone w rządki”, ona, cytując Wirpszę w motcie do wiersza „trwałe problematy”, charakteryzuje jako, powiedzmy, poetykę wyczerpanego mimesis:

Nie dawać się urzekać
Przyrodzie, skąpić jej słów, nie ulegać
Sielankom i krajobrazom; wynajdywać
Niedorzeczności.

Bawić się niedorzecznościami.

„Czy wyjaśnieniem mogą być światy równoległe albo sprytna / gra luster?”. Gra punktów widzenia, gra odbić w cudzych oczach i słowach, melanż pospiesznego wyliczania sypiących się ze wszystkich stron przypuszczeń. I to wszystko naturalizowane jak dziecięca bajeczka, racjonalizowane do tego stopnia, że zaczynasz wierzyć, czytelniku, w teorię równoległych światów. Z takiego jednego świata obok, przyłożonego do naszego jak do rany, nadaje Justyna Bargielska, trzpiot „rozpierdalający chatki” poezji naszej. I oniryzm też tu niczego nie tłumaczy do końca. Dlatego jest tak fajnie? Dlatego jest.


Tekst pierwotnie ukazał się w „Twórczości” (1/2008). Dziękujemy Autorowi i Redakcji za zgodę na ponowną publikację.

O AUTORZE

Kartoteka_Karol_Maliszewski
Karol Maliszewski

Urodzony w 1960 roku w Nowej Rudzie. Poeta, prozaik, krytyk literacki. Absolwent filozofii na Uniwersytecie Wrocławskim. Założyciel Noworudzkiego Klubu Literackiego „Ogma”. Laureat nagrody im. Marka Jodłowskiego (1994), nagrody im. Barbary Sadowskiej (1997), nagrody im. Ryszarda Milczewskiego-Bruno (1999). Nominowany do NIKE za zbiór krytyk literackich Rozproszone głosy. Notatki krytyka (2007). Pracuje w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego. Mieszka w Nowej Rudzie.

powiązania

03_RECENZJE__Karol Maliszewski__Język w ogniu

Język w ogniu (i trochę obok)

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Chyba na pewno Jakuba Pszoniaka, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 1 kwietnia 2019 roku.

WIĘCEJ
03_RECENZJE__Karol Maliszewski__Spotkanie z balladą

Śmiertelne spotkanie (z balladą)

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Mordercze ballady, która ukazała się w Biurze Literackim 7 stycznia 2019 roku.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__Biała środa 2009

Biała środa 2009

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Podsumowanie projektów edukacyjnych 2008/2009, podczas którego uczestnicy spotkań z Karolem Maliszewskim zaprezentowali publiczności swoje wiersze.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__Czytanie kapryśne

Czytanie kapryśne – o czytaniu wierszy w latach 90.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
10_UTWORY__Różni AUTORZY_Wiersz doraźny_Dzień gniewu

Wiersz doraźny: Dzień gniewu

utwory / premiery w sieci Grzegorz Wróblewski Jakub Kornahuser Joanna Mueller Karol Maliszewski Przemysław Owczarek Zbigniew Machej

Pozakonkursowy zestaw „Wierszy doraźnych 2018” autorstwa Jakuba Kornhausera, Zbigniewa Macheja, Karola Maliszewskiego, Joanny Mueller, Przemysława Owczarka, Grzegorza Wróblewskiego.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI_Karol MALISZEWSKI__Czytanie pojedyncze i zbiorowe

Czytanie pojedyncze i zbiorowe

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w latach 80.

O czytaniu wierszy w latach 80.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w latach 70.

O czytaniu wierszy w latach 70.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
03_RECENZJE__Karol MALISZEWSKI__

„W pierwszym dniu po końcu świata”. O wierszach Michała Domagalskiego

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Poza sezonem Michała Domagalskiego, która ukazała się w Biurze Literackim 23 lipca 2018 roku.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w pociągu

O czytaniu wierszy w pociągu

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy opornym

O czytaniu wierszy opornym

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu Poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__Czytanie wiersza, czytanie człowieka

Czytanie wiersza, czytanie człowieka

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Karol MALISZEWSKI__Od Be do Zet

Od Be do Zet

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze almanachu Połów. Poetyckie debiuty 2016, wydanego w Biurze Literackim 6 lutego 2017 roku, a w wersji elektronicznej 25 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_Telefon-z-antypodow

W głąb „czarnej dziury”

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze e-booka Telefon z antypodów. Wiersze z młodości w epoce minionej (1978-1990), wydanej w Biurze Literackim 8 marca 2016 roku.

WIĘCEJ
WYWIADY_Szymon-Slomczynski_2

Niech leci, kto zechce

wywiady / O KSIĄŻCE Karol Maliszewski Szymon Słomczyński

Rozmowa Karola Maliszewskiego z Szymonem Słomczyńskim towarzysząca premierze książki Dwupłat, która ukazała się 1 czerwca 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Pod-slonce-bylo

Notatki o nowej książce Filipa Zawady

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Pod słońce było Filipa Zawady, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 31 grudnia 2014 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Sajgon. Instrukcja obsługi

recenzje / KOMENTARZE Karol Maliszewski

Autorski komentarz Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Sajgon.

WIĘCEJ
RECENZJE_Bohdan_Zadura_Wszystko

O Wszystko

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Maciej Melecki Maciej Robert Zbigniew Machej

Komentarze Karola Maliszewskiego, Macieja Meleckiego, Zbigniewa Macheja, Macieja Roberta.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Bialy-tydzien

O Białym tygodniu

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Miłosz Biedrzycki Rafał Skonieczny Wojciech Bonowicz

Komentarze Karola Maliszewskiego, Wojciecha Bonowicza, Rafała Skoniecznego, Miłosza Biedrzyckiego, Jarosława Nowosada.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Brzytwa-okamgnienia

Liryczna brzytwa Ockhama

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego z książki Brzytwa Ockhama Jacka Dehnela

WIĘCEJ
KSIAZKI_Brzytwa-okamgnienia

O Brzytwie okamgnienia

recenzje / NOTKI I OPINIE Darek Pado Jakub Winiarski Julia Fiedorczuk Karol Maliszewski Kuba Mikurda

Komentarze Kuby Mikurdy, Karola Maliszewskiego, Julii Fiedorczuk, Jakuba Winarskiego i Darka Pado.

WIĘCEJ
RECENZJE_Wiersze-zebrane-tom-3

Barbarzyńca dla intelektualistów (a może odwrotnie)

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze książki Wiersze zebrane (tom 3) Bohdana Zadury, wydanej w Biurze Literackim 13 lutego 2006 roku.

WIĘCEJ
WYWIADY_Zycie-na-Korei_1

Nowa poezja. Mały przewodnik po tendencjach i stylach

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony twórczości Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Przecena-map

Czapajew wypłynął, czyli nowe klejenie starych map

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony książce Przecena map Darka Foksa.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Przecena-map

Foks, dziwny jest ten wiersz

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony książce Przecena map Darka Foksa.

WIĘCEJ
WYWIADY_Justyna-Bargielska_Wojciech-Kruszewski_Tytul

Szybko przez wszystko i ruchy Browna

wywiady / O KSIĄŻCE Aleksander Nawarecki Justyna Bargielska

Rozmowa Aleksandra Nawareckiego z Justyną Bargielską o książce Szybko przez wszystko, towarzysząca premierze e-booka China shipping, wydanego w Biurze Literackim 8 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_Justyna-Bargielska_Zuzanna-Sala_Mozna-umierac

Można umierać

recenzje / ESEJE Zuzanna Sala

Recenzja Zuzanny Sali towarzysząca premierze e-booka Justyny Bargielskiej China shipping wydanego w Biurze Literackim 8 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_Justyna-Bargielska_-We-should-kiss

We should kiss

recenzje / KOMENTARZE Justyna Bargielska

Autorski komentarz Justyny Bargielskiej w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”, towarzyszący premierze e-booka China shipping, wydanego w Biurze Literackim 8 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ
UTWORY_Zapowiedzi_ksiazek_Justyna_Bargielska_China-Shipping

Antyelementarz: China shipping Justyny Bargielskiej

recenzje / IMPRESJE Anna Kałuża

Esej Anny Kałuży o książce China shipping Justyny Bargielskiej.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Wszystko jest Sajgonem

recenzje / ESEJE Jacek Bierut

Recenzja Jacka Bieruta z książki Sajgon Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Proces marginalizacji, spychania i odpychania Inności

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Skurtys Mateusz Kotwica

Z Jakubem Skurtysem o książce Sajgon rozmawia Mateusz Kotwica.

WIĘCEJ