O Wszystko

W naj­now­szym tomie Boh­da­na Zadu­ry ude­rza wyeks­po­no­wa­nie para­dok­sal­no­ści dostrze­ga­ne­go nie­kie­dy z bar­dzo bli­ska świa­ta. Pry­wat­ne­go i spo­łecz­ne­go. Jed­nost­ko­we­go i poli­tycz­ne­go. Nic nie jest tym, czym powin­no być, i wszyst­ko jest tym, czym nie powin­no być. Wiersz Zadu­ry jest soczew­ką, któ­ra nie dość, że inten­syw­nie sku­pia, to jesz­cze prze­pa­la każ­de zja­wi­sko, każ­dą scen­kę, daną myśl czy języ­ko­wą kli­szę. Dzię­ki temu widzi­my doj­mu­ją­cą zni­ko­mość i ulot­ność wszyst­kie­go. Dzię­ki temu Wszyst­ko pil­nie reje­stru­je pro­ces płyn­ne­go roz­pa­du. Aneg­do­tycz­ny cha­rak­ter nie­któ­rych fraz wyostrza smak wier­sza, przy­da­jąc lek­tu­ro­we­mu wra­że­niu dodat­ko­wy walor: śmiech. Tak więc wiersz jako becz­ka śmie­chu? Cze­mu nie. Ale też jako becz­ka soli. Boh­dan, decy­du­jąc się na publi­ka­cję kolej­ne­go swo­je­go tomu, postą­pił jak pecho­wy boha­ter dość maka­brycz­nej opo­wie­ści, któ­rą ongiś poeta zaser­wo­wał: „Oglą­da­łem dziś poran­ne wia­do­mo­ści regio­nal­ne. Poda­no m.in. infor­ma­cję, że mło­dy czło­wiek, któ­ry wsko­czył do wody, zła­mał sobie krę­go­słup, po czym uto­nął. Trze­ba przy­znać, że postą­pił słusz­nie”.

Maciej Melec­ki

Naj­now­szy tom Zadu­ry jest dobry, bo wresz­cie jest. Wła­ści­wie moż­na by go kom­ple­men­to­wać w ciem­no, jesz­cze przed lek­tu­rą – i wsty­du nie będzie. Po lek­tu­rze oka­zu­je się, że – zgod­nie z tytu­łem – jest tutaj wszyst­ko to, co w poezji Zadu­ry naj­lep­sze. To takie „gre­atest hits” zło­żo­ne z pre­mie­ro­wych utwo­rów. Oto poeta, któ­ry na tle wciąż zwięk­sza­ją­cych się sze­re­gów auto­rów poezji nie­zro­zu­mia­łej wyda­je się uro­czo sta­ro­świec­ki. A jed­no­cze­śnie na wskroś współ­cze­sny. Mistrzo­stwo Pol­ski!

Maciej Robert

Jak to dobrze, że jest nowy zbiór wier­szy Boh­da­na Zadu­ry! I jest to zno­wu nasz – za prze­pro­sze­niem – sta­ry, dobry, nie­za­stą­pio­ny Boh­dan Zadu­ra, któ­ry odważ­nie zaświad­cza, że poezja jest gdzie indziej, tam, gdzie się jej nie spo­dzie­wa­my. Mija­my ją na uli­cy, czy­ta­my na pierw­szych stro­nach gazet, oglą­da­my w tele­wi­zji. Boh­dan nie przej­mu­je się lin­gwi­zmem, her­me­ty­zmem, nowym pre­ten­sjo­na­li­zmem czy inny­mi wyra­fi­no­wa­ny­mi este­ty­zma­mi. Jego poezja jest pro­sta jak poda­nie ręki, bły­sko­tli­wa i cza­sem wręcz dotkli­wie zro­zu­mia­ła, zwłasz­cza dla star­szych, doświad­czo­nych PRL-em, zaawan­so­wa­nych czy­tel­ni­ków. Zda­je się, że for­so­wa­na ostat­nio nachal­nie este­ty­ka Rous­se­low­ska („Dzie­ło nie powin­no zawie­rać nicze­go z rze­czy­wi­sto­ści, żad­nej obser­wa­cji świa­ta czy umy­słu, nicze­go prócz kom­bi­na­cji cał­ko­wi­cie wymy­ślo­nych”) jest mu zupeł­nie obca. W wier­szach Boh­da­na wszyst­ko jest rze­czy­wi­ste, a w swo­im wie­lo­znacz­nym, docie­kli­wym, cza­sa­mi szy­der­czym reali­zmie dorów­nu­je Róże­wi­czo­wi. Nie jest to już realizm słyn­ne­go zwier­cia­dła idą­ce­go gościń­cem. Jest to realizm luste­rek w samo­cho­dzie pędzą­cym dziu­ra­wą szo­są z Puław do War­sza­wy, któ­re­go kie­row­ca słu­cha po dro­dze poran­ne­go maga­zy­nu radio­wej „jedyn­ki”. Jest to realizm luste­rek samo­cho­do­wych roz­bi­tych na par­kin­gu przed hiper­mar­ke­tem. Taki realizm znacz­nie głę­biej niż tam­ten zapusz­cza się w tok­sycz­ną sub­stan­cję naszej codzien­no­ści, a w dodat­ku w istot­ny spo­sób roz­sze­rza ska­lę i zakres pol­skiej poezji.

Zbi­gniew Machej

Jak on to zro­bił tym razem? Znów wymknął się tak zwa­nej poezji. Taki lite­rac­ki, a jak­by poza lite­ra­tu­rą, poza insty­tu­cją. Jak się nazy­wa ta prze­strzeń obok, w któ­rej mówi do mnie, żar­tu­jąc i nie, roz­pa­mię­tu­jąc, opła­ku­jąc, drwiąc? Ktoś bli­ski, zupeł­nie obok, na wycią­gnię­cie ręki i wnio­sków z róż­ni­cy zacho­dzą­cej mię­dzy „nie­speł­na” a „nie­mal”. Zaże­no­wa­nie poezją, opór wobec poezji wyra­żo­ny w języ­ku poezji. I to takiej, któ­ra już wie, że nie musi się podo­bać.

Karol Mali­szew­ski