O Białym tygodniu

Drzwi nie zosta­ły sko­pa­ne zbyt dotkli­wie. Mówię o drzwiach domu lite­ra­tu­ry. Pisa­nie prze­ciw­ko sta­rym poetom jest tu pisa­niem dzię­ki sta­rym poetom. Stąd czy­tel­ność tych wier­szy, któ­re brzmią jak wpi­sy do księ­gi pamiąt­ko­wej liry­ki pol­skiej XX wie­ku. A prócz tego wszyst­kie­go jesz­cze wznio­słe pra­gnie­nie, by z opo­wia­da­nych histo­ry­jek wyni­ka­ło coś dla wie­lu. Wyni­ka, wyni­ka. Doty­ka. Tań­czy przed ocza­mi. Czy to jest dusza świa­ta? Czy uda­ło się ją opi­sać? Na razie opi­sa­no czas. I miej­sce. Jed­no i dru­gie jest wręcz doty­kal­ne. I tak zosta­ło zro­bio­ne, iż pozwa­la zapo­mnieć, że tu cho­dzi o jakąś poezję. Tak chy­ba robi się praw­dę.

Karol Mali­szew­ski

Siłą wier­szy Łuka­sza Jaro­sza jest ope­ro­wa­nie obra­zem, któ­ry nigdy nie zasty­ga, nie usta­la się – roz­szar­py­wa­ny przez kolej­ne wspo­mnie­nia, sko­ja­rze­nia, alu­zje albo przez nie­po­kój samych słów. Roze­dr­ga­nym wier­szem Jarosz opo­wia­da o roze­dr­ga­nym, ran­li­wym, oka­le­czo­nym świe­cie.

Woj­ciech Bono­wicz

„Hej mobil­ki, jak tam ścież­ka na „Bia­ły tydzień”? Misia­ki suszą na dzie­więć czte­ry mię­dzy „Sierp­niem” i „Kochan­ką Gro­cho­wia­ka”, poza tym masz czy­sto, Kole­go. Podzię­ko­wał, Kole­go, w dru­gą stro­nę masz remont i korek od Zeder­ma­na za Prze­gi­nię, oko­ło godzi­ny sta­nia, możesz pró­bo­wać obejść przez „Dies Irae” i „Taniec Świę­te­go Wita”. Podzię­ko­wał, sze­ro­ko­ści! Luste­recz­ko w two­ją stro­nę, Kole­go, sze­ro­kiej i suchej, a po powro­cie do domu wąskiej i mokrej, bajo!”.

Miłosz Bie­drzyc­ki

Poezja Łuka­sza Jaro­sza w swych naj­cie­kaw­szych prze­ja­wach poka­zu­je związ­ki mię­dzy – zda­wa­ło­by się – odle­gły­mi rze­cza­mi, choć­by mię­dzy prze­szło­ścią i dniem dzi­siej­szym, cywi­li­za­cją i natu­rą, codzien­ny­mi czyn­no­ścia­mi a meta­fi­zy­ką (w tym i sacrum). Rela­cje mię­dzy spra­wa­mi wiel­ki­mi i mały­mi, świa­tem jako cało­ścią a poje­dyn­czym szcze­gó­łem. Jest coraz bar­dziej udat­ną pró­ba reali­za­cji postu­la­tu Wil­lia­ma Bla­ke­’a: „Zoba­czyć świat w zia­ren­ku pia­sku”. A tak­że miej­sce zia­ren­ka

Jaro­sław Nowo­sad

Bia­ły tydzień zasta­je nas dokład­nie tam, gdzie zosta­wi­ła Soma. Na pogra­ni­czu, na kra­wę­dzi, na brze­gu wyschnię­te­go bajor­ka, na skra­ju suche­go pola. Z dala od cen­trum. Per­spek­ty­wa jed­nak ule­gła prze­su­nię­ciu. Obra­zo­wo wyglą­da­ło­by to tak: jeśli świat Somy był zamknię­ty w kro­pli krwi dyn­da­ją­cej na zra­nio­nym kciu­ku, to teraz kro­pla ode­rwa­ła się od cia­ła i użyź­ni­ła gle­bę. Pra­gnie­nie odkry­cia „kuli­stej duszy świa­ta” rodzi się na sty­ku tych dwóch mate­rii, w miej­scu, gdzie „zaczy­na się roz­kru­szo­ny kraj”. Mię­si­ste obra­zo­wa­nie i zupeł­nie wyjąt­ko­wa, jak na weso­łe cza­sy post­mo­der­ny, zmy­sło­wość poety, sytu­uje jego twór­czość na pogra­ni­czu poezji i pro­zy. Brak fabu­ły rekom­pen­su­je twar­dy kon­kret, któ­ry z kolei pozor­nie zwy­czaj­ne sytu­acje zamie­nia w głę­bo­kie prze­ży­cie. Kon­tem­pla­cja słu­ży trans­gre­sji: „wyłu­sku­ję bło­to z bież­ni­ka buta. A ciem­ność wypa­tru­je”. A jed­nak czy­ta się Bia­ły tydzień (Somę zresz­tą też) jak powieść podróż­ni­czą. Dobra lite­ra­tu­ra spraw­dza się w dro­dze. Łukasz Jarosz spraw­dza się w dro­dze. Jest poetą w ruchu i ruch dostrze­ga rów­nież w sta­ło­ści i nie­zmien­no­ści, jak naro­dzi­ny i śmierć. Para­doks tej poezji pole­ga na tym, że świat (jakie to okrop­ne, poważ­ne i nie­wy­star­czal­ne sło­wo, ale jak ina­czej?) odczu­wa­ny jest w swo­jej nie­na­ru­szal­nej cało­ści i roz­pro­sze­niu jed­no­cze­śnie. Obra­zy są jak żywe, orga­nicz­ne, pul­su­ją­ce malun­ki na ska­le. „Cały dzień z kro­wie­go oka piją muchy” – o tym wła­śnie mówię. Przy czym, w swo­jej dru­giej książ­ce Jarosz jest odważ­niej­szy języ­ko­wo, nie tra­cąc świa­do­mo­ści ogra­ni­czeń, jakie język sta­wia: „z każ­dym sło­wem widzę, jak pisać się uczę, jak pisać / nie umiem i otrze­pać się nie potra­fię, strzą­snąć z ple­ców obce dło­nie”. „Kuli­sta dusza świa­ta” to esen­cja, frag­ment prze­strze­ni, z któ­re­go pocho­dzi­my i do któ­re­go pró­bu­je­my powró­cić, by poznać i zro­zu­mieć wła­sną natu­rę. Nie natu­rę ludz­ko­ści (kolej­ne nie­wy­god­ne sło­wo, ale przy­naj­mniej ład­nie brzmi), tyl­ko nie­re­du­ko­wal­ną, nie­po­wta­rzal­ną, maleń­ką cząst­kę, o któ­rej z czy­stym sumie­niem może­my powie­dzieć „ja”. Osta­tecz­nie „nic nie może mnie wytłu­ma­czyć, / nic nie tłu­ma­czy tych wier­szy”. Złap­my się za ręce, kon­wul­syj­ny Taniec Świę­te­go Wita trwa.

Rafał Sko­niecz­ny