wywiady / O PISANIU

Mecenat dla literatury: Urszula Chwalba

Artur Burszta

Urszula Chwalba

Na pytania z ankiety Artura Burszty odpowiadają uczestnicy 2. Europejskiego Forum Literackiego, które pod hasłem "Mecenat dla literatury" odbędzie się 8 i 9 września w ramach Stacji Literatura 22 w Stroniu Śląskim.

Artur Burszta: W jaki sposób działa Pani instytucja, skąd pochodzą środki, jakimi dysponujecie? Co jest Waszym głównym celem i zadaniem?

Urszula Chwalba: Działalność zespołu literackiego Krakowskiego Biura Festiwalowego, operatora programu Kraków Miasto Literatury UNESCO, jest oparta na modelu partnerskiej współpracy z reprezentantami licznych krakowskich organizacji pozarządowych i instytucji kultury prowadzących działalność w obszarze literatury oraz przedstawicielami lokalnego rynku książki: środowiskiem pisarzy, księgarzami i wydawcami. Podmioty te uczestniczą w różnym stopniu w zadaniach realizowanych w ramach programu Kraków Miasto Literatury UNESCO, a przyjęte modele współpracy obejmują nie tylko współpracę merytoryczną i promocyjną przy wspólnie tworzonych projektach, ale w wielu przypadkach zakładają też dzielenie się kosztami organizacyjnymi. Program KMLU jest finansowany ze środków miejskich oraz dotacji ministerialnych.

Program Kraków Miasto Literatury UNESCO realizuje politykę Krakowa w zakresie promocji literatury oraz wsparcia dla lokalnego rynku książki. Program obejmuje 10 celów strategicznych wpisanych w aplikację miasta do Sieci Miast Kreatywnych UNESCO w dziedzinie literatury oraz przyjętych w formie uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie przyjęcia programu KMLU:
1. Integrowanie różnorodnego życia literackiego;
2. Tworzenie połączeń: literatura, nowe media i przemysły kreatywne;
3. Kreowanie postaw czytelniczych;
4. Organizacja wydarzeń i festiwali literackich;
5. Wspieranie rozwoju przemysłów książki;
6. Tworzenie warunków do uobecniania się literatury w przestrzeni publicznej;
7. Rozwijanie programów stypendialnych;
8. Rozwijanie związków literatury z prawami człowieka;
9. Zacieśnianie współpracy międzynarodowej w dziedzinie literatury;
10.Edukacja literacka.

Jakie działania są najbardziej potrzebne literaturze? Kto powinien je inicjować? Jaki stosować model ich finansowania, oceny i rozliczania? Kogo należy wspierać i komu powierzać realizację projektów?

Najistotniejsze działania wspierające książkę, które powinny być podejmowane, wynikają bezpośrednio z raportu o stanie czytelnictwa Biblioteki Narodowej i analizy sytuacji na polskim rynku książki. Są to przede wszystkim:

– działania mające charakter edukacyjno-promocyjny,
– aktywności wspierające sektor książki.

W tym pierwszym wypadku to przede wszystkim projekty adresowane do najmłodszych czytelników, ale też wszystkie inne aktywności zwiększające dostępność do książki czy dywersyfikujące pole literatury w Polsce.

Z drugiej strony, nie można ograniczać się jedynie do tego typu działań, a pomijać bieżące potrzeby sektora książki. Nie chodzi wyłącznie o wsparcie zakupów bibliotecznych, akcji promujących literaturę, festiwali literackich czy innych tego typu inicjatyw. Niezwykle istotne są też działania integrujące podmioty polskiego rynku książki oraz zmiany systemowe i prawne; nie jest to kwestia tylko takich inicjatyw, jak ustawa o jednolitej cenie książki, ale na przykład rozpoczęcie debaty o sytuacji prawnej polskich stowarzyszeń branżowych.

Jeżeli chodzi o inicjatorów podejmowanych aktywności, to z doświadczenia KMLU wynika, że w wieloletniej perspektywie sprawdzają się inicjatywy, które wywodzą się z oddolnych działań różnych podmiotów sektora książki bądź też są z nimi wspólnie wypracowywane.

Największym problemem finansowania inicjatyw literackich w Polsce jest brak ogólnopolskiej koordynacji i jasnych kryteriów wsparcia.

Pytanie, kogo wspierać i komu powierzać realizację projektów, jest natomiast nie do końca zasadne, ponieważ zależy to od charakteru tychże projektów. I tak, z naszego doświadczenia wynika, że np. realizacja projektów wydawniczych powinna być oddana w ręce wydawców, co wbrew pozorom nie jest powszechną praktyką, ponieważ mecenat państwowy czy samorządowy często finansuje publikacje wydawane przez instytucje kultury lub podmioty trzeciego sektora niemające doświadczenia wydawniczego. Takie publikacje są często nie tylko słabsze merytorycznie, ale również brakuje im odpowiedniej promocji czy dystrybucji, co sprawia, że nie odgrywają żadnej istotnej roli w polu literatury. Z drugiej strony, imprezy ogólnopolskie czy wręcz międzynarodowe wydarzenia literackie powinny być realizowane przez podmioty, które – co chyba oczywiste – są w stanie nawiązać jak najszerszą współpracę. Natomiast największą bolączką dziś jest słabe zaangażowanie placówek edukacyjnych w działania wspierające i promujące czytelnictwo. Stworzenie modelów współpracy pomiędzy różnymi typami mecenatu, instytucjami i organizacjami programującymi a placówkami edukacyjnymi, w tym przede wszystkim tymi najniższego szczebla, to największe wyzwanie najbliższych lat.

Jakie błędy są najczęściej popełniane przez mecenasów oraz wnioskujących? Jak powinien wyglądać idealny model współpracy i relacji między finansującymi a realizatorami zadań?

Mecenat sektora prywatnego nad programami literackimi pozostaje w Polsce zjawiskiem marginalnym. Jednostkowe przypadki, w których organizowane przez nas projekty literackie zyskują wsparcie partnerów prywatnych, dają jednak nadzieję na poprawę tej sytuacji w przyszłości. Największymi problemami w ogólnie rozumianej współpracy między podmiotami finansującymi a realizującymi zadania są niedostateczny dialog oraz brak płaszczyzny do wymiany wiedzy i informacji o realizowanej ofercie, wspólnych zagrożeniach i szansach. Większość organizowanych konferencji i spotkań branżowych ma charakter środowiskowy i stanowi bądź spotkania podmiotów finansujących, bądź realizujących zadania. Wyzwaniem jest wypracowanie takiej platformy współpracy, która zagwarantuje z jednej strony transparentność instytucji finansujących (np. kontaktowanie się z reprezentantami konkretnych środowisk, a nie partykularnymi podmiotami), a z drugiej strony pozwoli podmiotom realizującym na wzniesienie się ponad jednostkową perspektywę i uczestnictwo w ramach szerokich sieci współpracy środowiskowej i międzyśrodowiskowej. Uwaga ta dotyczy zarówno współpracy na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym.


Ankieta Mecenat dla literatury

Realizatorzy wydarzeń oraz projektów literackich coraz częściej mówią o kłopotach związanych ze zdobywaniem funduszy. W wielu krajach ich działania uzależnione są od państwowych i samorządowych dotacji, brakuje mecenatu fundacji, prywatnych osób i firm. Preferowanymi formami wspierania literatury są dzisiaj festiwale, akcje społeczne, programy wydawnicze oraz nagrody literackie i stypendia. Coraz rzadziej realizowane są duże projekty edukacyjne, które kładą nacisk na długoterminową pracę z konkretnymi grupami odbiorców, co już zaczyna skutkować brakiem przypływu nowych, szczególnie młodych odbiorców działań. Na ubiegłorocznym spotkaniu europejskich festiwali poetyckich w Berlinie wielu organizatorów nie ukrywało, że nie stać ich na płacenie honorariów zapraszanym autorom, a sami pracują w literaturze głównie z powołania i pasji.

W trakcie drugiej edycji Europejskiego Forum Literackiego realizowanej w ramach unijnego programu Kreatywna Europa przyjrzymy się wszystkim tym zjawiskom. Zaprezentujemy wzorcowe modele mecenatu z Australii, Islandii, Niemiec, Polski i Szwajcarii oraz Unii Europejskiej. Przeanalizujemy, jak od strony organizacyjnej oraz finansowej zarządzane są dzisiaj najciekawsze wydarzenia i projekty. O swoich doświadczeniach opowiedzą nam fundatorzy i dyrektorzy fundacji, koordynatorzy projektów oraz przedstawiciele Miast Literatury UNESCO. Wspólnie zastanowimy się nad tym, co należy zmienić, by zaradzić najważniejszym problemom, z jakimi borykają się dzisiaj organizatorzy. Wskażemy najlepszych mecenasów i poszukamy nowych pomysłów na finansowanie działań literackich.

Europejskie Forum Literackie, podobnie jak przed rokiem, towarzyszyć będzie 22. edycji najstarszego polskiego festiwalu literackiego organizowanego przez Biuro Literackie oraz platformę Literary Europe Live. 8 i 9 września w Stroniu Śląskim podczas Stacji Literatura każdy z zaproszonych gości zaprezentuje w multimedialnej formie swoją instytucję i najważniejsze realizowane projekty. Następnie weźmie udział w debatach, w których tradycyjnie każdy z widzów będzie mógł zabrać głos lub wyrazić swoją opinię. Punktem wyjścia do rozmów, które poprowadzi Zofia Król, redaktor naczelna portalu dwutygodnik.com, będzie ankieta przeprowadzona wśród kilkudziesięciu literackich menadżerów z całego świata oraz odpowiedzi zaproszonych gości na
powyższe pytania.

O AUTORACH

Artur BURSZTA__biogram
Artur Burszta

Redaktor naczelny wydawnictwa Biuro Literackie. Od 1996 roku dyrektor festiwalu literackiego organizowanego jako Fort Legnica, od 2004 – Port Literacki Wrocław, a od 2016 – Stacja Literatura. Autor programów telewizyjnych w TVP Kultura: Poezjem (2008–2009) i Poeci (2015) oraz filmu Dorzecze Różewicza (2011). Inicjator krajowych i zagranicznych projektów, z których najbardziej znane to: Europejskie Forum Literackie, Komiks wierszem, Krytyk z uczelni, Nakręć wiersz, Nowe głosy z Europy, Piosenki na papierze, Poezja polska od nowa, Pogotowie poetyckie, Połów. Poetyckie debiuty, Szkoła z poezją, Wakacje z kulturą. Wyróżniony m.in. nagrodą Sezonu Wydawniczo-Księgarskiego IKAR za „odwagę wydawania najnowszej poezji i umiejętność docierania z nią różnymi drogami do czytelnika” oraz nagrodą Biblioteki Raczyńskich „za działalność wydawniczą i żarliwą promocję poezji”.  

WYWIADY_Mecenat-dla-literatury-Urszula-Chwalba
Urszula Chwalba

Kierownik Działu literackiego w Krakowskim Biurze Festiwalowym, manager Festiwalu Conrada, członek kapituły Nagrody Conrada. Manager kultury, od wielu lat inicjuje i koordynuje projekty promujące czytelnictwo. Pomysłodawczyni licznych literackich akcji w przestrzeni miejskiej. Brała udział w tworzeniu aplikacji o tytuł Miasta Literatury UNESCO. Odpowiada za realizację programu Kraków Miasto Literatury UNESCO. Mieszka w Krakowie.

powiązania

07_RECEZNE__Artur Burszta__Nie gódź się

Nie gódź się

recenzje / IMPRESJE Artur Burszta

Szkic Artura Burszty towarzyszący wydaniu almanachu Wiersze i opowiadania doraźne 2019, który ukaże się w Biurze Literackim 4 września 2019 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Bohdan Zadura__Od kuchni

Od kuchni

wywiady / O PISANIU Artur Burszta Bohdan Zadura

Zapis rozmowy Artura Burszty z Bohdanem Zadurą, opublikowanej w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

WIĘCEJ
01_WYWIADY__Filip Łobodziński__Poza czasem, poza stylem

Poza czasem, poza stylem

wywiady / O KSIĄŻCE Aleksandra Olszewska Artur Burszta Filip Łobodziński

Rozmowa Artura Burszty i Oli Olszewskiej z Filipem Łobodzińskim, towarzysząca wydaniu książki Patti Smith Nie gódź się, która ukazała się w Biurze Literackim 18 lutego 2019 roku.

WIĘCEJ
18_NAGRANIA__Artur Burszta__Kto za tym stoi

Kto za tym stoi

nagrania / Stacja Literatura Aleksandra Grzemska Aleksandra Olszewska Artur Burszta Dawid Mateusz Joanna Mueller Juliusz Pielichowski

Spotkanie z organizatorami festiwalu Stacja Literatura 23, w którym udział wzięli Damian Banasz, Artur Burszta, Mateusz Grzegorzewski, Aleksandra Grzemska, Polina Justowa, Dawid Mateusz, Mina, Joanna Mueller, Aleksandra Olszewska, Tomasz Piechnik, Juliusz Pielichowski, Magdalena Rigamonti i Maksymilian Rigamonti.

WIĘCEJ
01_WYWIADY__Marta Podgornik__Mordercze rozmowy__FINAL

Mordercze rozmowy

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Marta Podgórnik

Rozmowa Artura Burszty z Martą Podgórnik, towarzysząca wydaniu książki Mordercze ballady, która ukazała się w Biurze Literackim 7 stycznia 2019 roku.

WIĘCEJ
01_WYWIADY__Redakcja_BL__O tym jak „zadziała się” wspólnota

O tym, jak „zadziała się” wspólnota

wywiady / O PISANIU Aleksandra Grzemska Aleksandra Olszewska Artur Burszta Dawid Mateusz Joanna Mueller Juliusz Pielichowski

Dyskusja redakcji Biura Literackiego z udziałem: Aleksandry Grzemskiej, Dawida Mateusza, Joanny Mueller, Aleksandry Olszewskiej, Juliusza Pielichowskiego i Artura Burszty na temat festiwalu Stacja Literatura 23.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Maja-PFLÜGER__Mecenat-dla-literatury-Maja-Pflüger

Mecenat dla literatury: Maja Pflüger

wywiady / O PISANIU Artur Burszta Maja Pflüger

Rozmowa Artura Burszty z Mają Pflüger. Prezentacja w ramach cyklu „Mecenat dla literatury”.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__-Biagio-GUERRA__Mecenat-dla-literatury-Biagio-Guerra

Mecenat dla literatury: Bagio Guerra

wywiady / O PISANIU Artur Burszta Bagio Guerra

Rozmowa Artura Burszty z Biagio Guerra. Prezentacja w ramach cyklu „Mecenat dla literatury”.

WIĘCEJ
WYWIADY_Mecenat-dla-literatury-Ryan-Van-Winkle

Mecenat dla literatury: Ryan Van Winkle

wywiady / O PISANIU Artur Burszta Ryan van Winkle

Na pytania z ankiety Artura Burszty odpowiadają uczestnicy 2. Europejskiego Forum Literackiego, które pod hasłem „Mecenat dla literatury” odbędzie się 8 i 9 września w ramach Stacji Literatura 22 w Stroniu Śląskim.

WIĘCEJ
NAGRANIA__Nakrec_wiersz_z_Polowu_2015

Nakręć wiersz z Połowu

nagrania / Z Fortu do Portu Artur Burszta Joanna Mueller

Zapis spotkania autorskiego z laureatami konkursu „Nakręć wiersz” w ramach 20. edycji festiwalu Port Literacki 2015.

WIĘCEJ
NAGRANIA__Spoznieni_spiewacy

Spóźnieni śpiewacy

nagrania / Między wierszami Artur Burszta Jolanta Kowalska Maurice Blanchot Philip Larkin Raymond Roussel Ronald Firbank Wallace Stevens William Carlos Williams

Tłumacze opowiadają o książkach Żółte popołudnie Wallace’a Stevensa, Tomasz Mroczny. Szaleństwo dnia Maurice’a Blanchota oraz Dokumenty mające służyć za kanwę Raymonda Roussela. Nagranie zrealizowano podczas festiwalu Port Wrocław 2009

WIĘCEJ
WYWIADY_Roman-Honet_1

Kobieta, muzyka, liryka i pies

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Roman Honet

Rozmowa Artura Burszty z Romanem Honetem, towarzysząca premierze książki rozmowa trwa dalej, wydanej w Biurze Literackiem 8 marca 2016 roku.

WIĘCEJ
NAGRANIA_100_wierszy_polskich

100 wierszy polskich stosownej długości

nagrania / Z Fortu do Portu Artur Burszta

Zapis spotkania „100 wierszy polskich stosownej długości” podczas festiwalu Port Literacki 2015.

WIĘCEJ
DEBATY_Mikolaj_Borkowski_Za-pewne-wiersze

Mały literacki projekt

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Przemysław Rojek

Rozmowa Przemysława Rojka z Arturem Bursztą, autorem wyboru wierszy w antologii 100 wierszy polskich stosownej długości, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 23 marca 2015 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Egzotyczne-ptaki

Trzeci nurt

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Jurij Andruchowycz

Rozmowa Artura Burszty z Jurijem Andruchowyczem, towarzysząca premierze książki BEgzotyczne ptaki i rośliny, wydanej w Biurze Literackim 3 marca 2007 roku.

WIĘCEJ
34_Barbarzyńcy_czy_nie_Dwadzieścia_lat_po_przełomie_grafika_debaty

Skaczemy po górach, czyli rysowanie grubą kreską najważniejszych punktów odniesienia

debaty / ANKIETY I PODSUMOWANIA Adam Poprawa Artur Burszta Bartosz Sadulski Grzegorz Jankowicz Paweł Kaczmarski Piotr Czerniawski Przemysław Witkowski

Głosy Artura Burszty, Piotra Czerniawskiego, Grzegorza Jankowicza, Pawła Kaczmarskiego, Adama Poprawy, Bartosza Sadulskiego i Przemysława Witkowskiego w debacie „Barbarzyńcy czy nie? Dwadzieścia lat po ‚przełomie'”.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Dusze-monet

Kryptoreklama korespondencyjnego kursu szybkiego czytania

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Krzysztof Jaworski

Rozmowa Artura Burszty z Krzysztofem Jaworskim, towarzysząca premierze książki Dusze monet, wydanej w Biurze Literackim 29 stycznia 2007 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Biala-Afryka

Zgodnie z rytmem obcego świata

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Bartłomiej Majzel

Rozmowa Artura Burszty z Bartłomiejem Majzlem, towarzysząca premierze książki Biała Afryka, wydanej w Biurze Literackim 16 stycznia 2006 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Mowi-Karpowicz

Apetyt na Karpowicza

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Mirosław Spychalski

Rozmowa Artura Burszty z Mirosławem Spychalskim, towarzysząca premierze książki Mówi Karpowicz, wydanej w Biurze Literackim 11 listopada 2005 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Ani-mi-sie-sni

Nieprzyzwoite skupienie na sobie

wywiady / O KSIĄŻCE Agnieszka Wolny-Hamkało Artur Burszta

Rozmowa Artura Burszty z Agnieszką Wolny-Hamkało, towarzysząca premierze książki Ani mi się śni, wydanej w Biurze Literackim 19 października 2005 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Oranzada

Cały ten świat oranżady

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Jerzy Jarniewicz

Rozmowa Artura Burszty z Jerzym Jarniewiczem, towarzysząca premierze książki Oranżada, wydanej w Biurze Literackim 28 września 2005 roku.

WIĘCEJ